శ్రీ వేదాద్రీశ సుప్రభాత స్తవమ్.

   శ్రీ వేదాద్రీశ  సుప్రభాత స్తవమ్.                                   

                        

       

                   
                       కౌసల్యా సుప్రజారామ పూర్వాసంధ్యా ప్రవర్తతే
                       ఉత్తిష్ట నరశార్దూల కర్తవ్యం దైవమాహ్నికమ్

                       ఉత్తిష్టోత్తిష్ట గోవింద ఉత్తిష్ట గరుడధ్వజ
                       ఉత్తిష్ట కమలాకాంత త్రైలోక్యం మంగళం కురు 
                        
                      శ్రీ వేదశైల మణిమందిర సుందరాంగి
                      శ్రీ క్షీరవార్థి తనుజే నమతాం శరణ్యే
                      శ్రీ కేశవోరసి కృతావసధే గుణాఢ్యే
                      శ్రీ పద్మవాసిని రమే తవ సుప్రభాతమ్.

                    శ్రీ  ఋష్యశృంగ కృతమంగళ సూక్తి లోలే !

              దీనావన ప్రథిత నిర్మల కీర్తి సాంద్రే !

          మాత :  ప్రసీద ! కమలే ! కమలాయతాక్షి !

          శ్రీ వేదశైల  నిలయే !  తవ సుప్రభాతమ్    !                                                

                      శ్రీ మత్కటాక్ష పరిపాలిత సర్వలోకే !    

                శ్రీ కేశవోరసి కృతావసధే ! కృపాఢ్యే !          

              శ్రీ క్షీరవార్ధి తనుజే ! నమతాం శరణ్యే !

              శ్రీ  పద్మవాసిని ! రమే ! తవ సుప్రభాతమ్.                                

                  

              నారాయణానుగుణతానుగుణ స్వరూపం

              ధర్మావనే  సకలదుర్జన శిక్షణే  చ

             బిభ్రస్యహో సతత మాశ్రిత రక్షణే

              త్వం మాత రబ్జనిలయే !  తవ సుప్రభాతమ్.                 

             క్రూరాసురోపహత దీనజనావనార్ధం

             శ్రీశా దపి స్వయమహో పరిదూయమానా

             వీక్షామృతేన పరిపాలయసి స్వభక్తాన్

             శ్రీ పద్మవాసిని ! రమే ! తవ సుప్రభాతమ్                                

            భాషాసతీ హిమవత స్తనుజా శచీ చ

            దేవాంగనా స్స్వపతిభి స్తవ మందిరస్య

            ద్వారాంగణే కృత కరాంజలిభి స్త్సువంతి

            శ్రీ పద్మవాసిని ! రమే !  తవ సుప్రభాతమ్!               

            వీణాది వాద్య ముఖరాన్ పరిగృహ్య దేవ

             గాంధర్వ గీత మసకృద్ధరి కీర్తియుక్తం

              గాయంతి కిన్నర గణాస్తవ సుప్రభాత

               ముత్తిష్ఠ ! మాత రఖిలేశ్వరి ! పద్మగేహే !                        

                       ప్రహ్లాద ఖేదమపహర్తు ముదార బుధ్యా

               విష్ణో నృసింహ విభవేన కృతావతార !

                కృష్ణానదీ తట విరాజిత రమ్యగేహా!

             శ్రీ వేద శైల నృహరే తవ సుప్రభాతమ్.                                        

                                                     

              శ్రీ మన్నృసింహ ! ఙగదేక విలాస నిత్య

              శ్రీరస్తు నిత్య విభవో స్త్వితి సంవదంతి                   

              దేవా : కృతాంజలిపుటా స్తవ గేహపార్శ్వ

                  శ్రీ వేద శైల నృహరే ! తవ సుప్రభాతమ్.                                         

              సంసార సంతత మహాగ్ని వికార రోగ

              నిర్వాపణం సుకర మేవ ఖలు ప్రభో స్తే

                శారీర రోగదమనం కియ దీశ్వరేశ  !

               శ్రీ వేద శైల నృహరే ! తవ సుప్రభాతమ్ .                        

                                         

               సర్వే జనా స్తవ పదాంబుజ సేవకాస్యు

               రారోగ్య కాముకతయా వినివేశ్య చిత్తం

              జన్మాంతరేషు సముపాసిత పుణ్యజాలా

               శ్ర్శీ వేద శైల నృహరే ! తవ సుప్రభాతమ్  .                                   

                 కృష్ణానదీ విమల శీతల వాతపోత

              స్పర్శా త్త్వమేవ సుఖ సంగత మానస శ్చేత్

               ఆర్తార్తి భంజన విధే కథమద్య సిద్ధి

               శ్ర్శీ వేద శైల నృహరే ! తవ సుప్రభాతమ్ .                                                                        

             త్వన్నేత్ర పద్మయుగళం నమతాం శుభాయ

             సూర్యోదయే వికసతి స్వయమేవ నిత్యం

             ఆర్తస్య మే విలపనం చ నిశమ్య తూర్ణం

              శ్రీ వేద శైల నృహరే! జహి యోగ నిద్రాం.                       

               త్వద్గోపురాగ్ర నివసద్విలసద్విహంగా

              స్సర్వే2రుణోదయవిధింసముదాహరంతి

              కీరశ్చ పంజరగత స్త్సవనం కరోతి

                  శ్రీ వేద శైలనృహరే! తవ సుప్రభాతమ్.                                           

           సంత్యాపగా స్సకలదోషహరా స్తధా2పి

          త్వన్నామరూప కలితా సువిభాతి కృష్ణా

           పాపాపహా భగవతీ తవ సన్నిధానే

                 శ్రీ వేద శైల నృహరే! తవ సుప్రభాతమ్  .                                        

          శ్రీ విష్ణుచిత్త  యతిరాజ ముఖప్రపన్నా

          స్త్వత్పాదసేవన మహర్నిశ మాచరంత :

         ద్వారాంగణే తవ కృతాంజలయ స్త్సువంతి 

                    శ్రీ వేద శైల నృహరే ! తవ సుప్రభాతమ్  .                                   

             క్షీరార్ణవోత్థ భవదీయ ముఖామృతాంశు

              రస్మద్భవాగ్నిపరితాప మపాకరోతు 

             స్వాపాంగవీక్షణ సుధాకిరణై రనల్పై

                      శ్రీ వేద శైల నృహరే ! తవ సుప్రభాతమ్.                                     

           సూర్యోదయో భవతి పద్మ విలాసహేతు:

          తస్మాత్త్వమద్య జహి సుప్తి మహో మురారే !

           త్వత్పాద పద్మయుగ మత్ర కరోతు వాసం

            మన్మానసా2మలజలాంచిత దీర్ఖికాయాం.

                     అర్థికల్పక  త్వదర్చకాశ్చ వై

                     ఖానసా స్సతత మర్ధయంతి తే

                     పాదపంకజ సమర్చనం సదా  

                 వేదశైల శిఖరీశ జాగృహి  !                                                   

జయజయ నారసింహ! కరుణాకర ! జాగృహీ భో

వికసతి నీరజాళి రుదయత్యహిమాంసు రసౌ

అరుణకరాను రాగ భరితం మఘవత్కకుభో

ముఖమనులిప్త కుంకుమ  మివాద్య ముదం తను తే  .          

భవతు సరోజ కాండముఖ నిర్యదళి ప్రకర

ప్రభ మిహ తారకాద్వయ మహో తవ లోచనయో :

సనకసనందనాది ముని పంక్తి రియం పురత :

పఠతి తవ స్తవం నిగమ శైలగ ! జాగృహి ! భో !                     

జలజోప వనాంతరే చల

ద్భ్రమరా ఝంకృతి కీర్తన ఛ్చలా

దరుణోదయ మూచు రాగతా

 నిగమాద్రీశ్వర !  జాగృహి ! ప్రభో!                                                          

భవదీయ గుణోదధౌ దయా

లహరీ స్వాభిముఖాన్ సుధీజనాన్

పరిపావయితుం సముద్యతా

నిగమాద్రీశ్వర !  జాగృహి ! ప్రభో                                

ఉత్థా యేషా జలధితనయా శేషపర్యంక భాగాత్

హస్తాబ్జాభ్యా మమలిన లసద్దర్పణం సంవహంతీ

తిష్ఠంతీ త్వాం మమితకుసుమా రాభిరామా రమా ప్రా

భాత స్తోత్రం పఠతి నిగమాద్రీశ్వరో త్తిష్ఠ దేవ !                  

                

ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ నిద్రాం జహీహి నిగమ ధాత్రీ ధరావాస విష్ణో

  శ్రీమన్ ప్రహ్లాదరక్షాకరణ నతజనే దేహి దృష్టిందయార్ధ్రాం

యద్యప్యేషో2న్ధకారం బహిరుపచిత మున్మూలయ న్భానురావి

ర్భూతో నై తేన శక్యం మమహృదయగుహాధ్వాంత జాతం నిహన్తుమ్.  

         అంత స్సంసార వహ్ని: ప్రదహతి బహి రుద్దీపిత శ్చండభాను

        స్తాప ద్వంద్వా2సహిష్ణో ర్మమ భవదభయోద్ధార హస్తాంబుజస్య

         చ్ఛాయా, త్వత్పాదపద్మస్థిత నఖమణి చంద్ర ప్రభా బాహ్యతాప

         మంతస్తాపం చ శాంతం కురుత నిగమ ధాత్రీశ్వరోత్తిష్ఠ దేవ !               

            భవత్పాదారవింద భక్తిభావపూరితం   సుతమ్

            విదారితుం  సముద్యతం మహాసురం విఖండితుమ్

              గృహీత నారకేసరీంద్ర వైభవ ప్రభావ  భ

            క్తరక్షణ ప్రశస్త ! నారసింహ ! పాహిమాం హరే !                               

            త్వదీయపాదపంకజం మదీయమానస హ్రదే

            నివేశ్య భక్తిభావనిర్మలాంబుపూరితే సదా

             మరంద పాన తుందిలాత్మబంభరం కురుష్వ మాం                  

            దయానిధే !  నృకేసరీంద్ర ! పాహిమాం సదా హరే !                             

             విచిత్రవృత్త శోభితం  హరిన్మణి ప్రకాశకమ్

             త్వదీయ జంఘికాయుగం నిరీక్ష్య మన్మనస్సదా

             జహాతు జన్మమార్గ జాంఘికత్వమద్య హే జగత్

             ప్రభో ! దయానిధే ! నృకేసరీంద్ర ! పాహిమాం హరే !                             

                రమామణీ కరద్వయీ సుకల్పవల్లికావృతం

                 శ్రితాభయప్రదానబాహుశాఖయా2భిశోభితం

                స్మితాతసీ సుమప్రభం భవచ్ఛరీర కల్పకమ్

                 భజామి సంతతం నృకేసరీంద్ర ! పాహిమాం హరే !                       

               అమోఘ పుణ్యకారణా చ్ఛుధాంశుమాన్ భవత్పద

                స్థలాశ్రయో2పి తత్ఫలాభి కాంక్షత : ప్రపీడిత :

             కళాక్షయే2హమద్య త్వత్పదాయోశ్రయో2స్మి నిష్పలా

               భిసంధినా భవత్కృపైవ పాతుమాం సదాహరే !                       

                  విహార భోజాసనాది సర్వకార్య సర్వ దే

                  శకాలవృత్తిషు స్వభావ భక్తిభావపూరిత :

                 త్వదీయ పాద  సంశ్రయ:  కదా భవాన్యహం సదా

               దయానిధే!  నృకేసరీంద్ర !  పాహిమాం సదాహరే!!                              

               కదా భవద్గృహ ప్రదక్షిణం ?  భవత్పదార్చనమ్

               భవన్నదీ జలే నిమజ్జనం భవత్సుకీర్తనమ్

              భవత్కృపాచ మే లభేత కింకరస్య సర్వదా

              దయానిధే ! నృకేసరీంద్ర !  పాహిమాం సదా హరే !                             

                 జయతు జయతు లక్ష్మీ నారసింహో దయాళో:

                 జయతు జయతు కృష్ణాతీరగ శ్ర్శీ నృసింహ:

                 జయతు జయతు వీరోత్తంస పుంస్కేసరీంద్ర :

                 జయతు జయతు వేదాద్రీశ్వర శ్ర్శీరమేశ : !                                     

               హే కృష్ణాతటదివ్యగేహ! నత పాపధ్వాంత పద్మాప్త ! ప

            ద్మారామావృతవామభాగ ! శ్రితకల్పక్ష్మాజ! దుష్టగ్రహా

            టోపధ్వంసక ! మోక్షదాయక ! ప్రపన్నానీకరక్షామణే !

            వేదాద్రీశ్వర! నారసింహ కృపయా పాహి ప్రభో శ్రీధరా !                     

            హే లక్ష్మీవర !  భక్తపాలక ! విభో ! హే సర్వరోగాపహా !

           హే పద్మాక్ష! వికుంఠవాస !  పరమవ్యోమాంబుజా2ధీశ ! ప్ర

           హ్లాదామోదక ! హే జగత్త్రితయ రక్షాదక్ష !  హే మాధవ !

           హే వేదాచల వాస !  పాలయ ఇమాన్ త్వద్దాసదాసాన్ హరే !             

                 శ్రీ నారసింహ! కరుణాకర ! దీనబంధో !

                రాజ్యేందిరా సహిత ! రంజిత భక్తలోక !

               ఆర్తార్తి భంజన ! సుధామయ సత్కటాక్ష !

               వేదాద్రివాస ! పరిపాలయ మా మనంత  !                                   

         శ్రీ రాజ్య శ్రీకటాక్ష స్ధిరతర కరుణాసింధు మవ్యాజబంధుం!

         సర్వజ్జ్ఞం సత్యసంధం త్రుటిత దురితదుర్వార సంసారబంథం

         గోవిందం యోగిబృందస్తుత మఖిల జగన్మూలకందం ముకుందం

         వందే వేదాద్రిసింహం విమత గజమహావీరసింహం నృసింహమ్   !!      

               శ్రియ:  కాంతం  శాంతం శ్రితవనవసంతం ప్రతిపదం

               ప్రభాభిర్భాస్వంతం పరమపురుషం భవ్యవపుషం

               అమేయై రామ్నాయై రనుసృత నిజారాధన పధం

               నృసింహం శ్రీ వేదాచల శిఖర సింహం హృది భజే !                               

               స్వతస్సిద్దై శ్శుద్ధై స్సముచిత సమైక ప్రణయినై :

               ప్రకృష్టప్రామాణ్యా త్పరిమళదుదారార్ద మధురై :

               అనంతై రేకాంతై రఖిల నిగమాంతై రభినుతం

               నృసింహం శ్రీ వేదాచల శిఖర సింహం హృది భజే !!!!                           

 

                        వైఖానసాన్వయోద్భూత గోపాల కవినా హరే :

                   కృతా స్తుతి రియం లక్ష్మీనారసింహ : ప్రతిగృహ్యతామ్ !!!!!

                       ఇతి శమ్    ప్లవ సం ఫాల్గుణ శుద్ధ పా  (7-8-62) .

*****************************************************

                                               

Vontimitta Sri Kodandaramaswamy temple, vontimitta, kadapa dt.

ఒంటిమిట్ట శ్రీ కోదండరామస్వామి ఆలయం.

   

   ఒంటిమిట్ట శ్రీ కోదండరామస్వామి ఆలయం.



Vontimitta   Sri Kodandarama Swamy  TEMPLE .

   ऒंटिमिट्ट श्री कोदंडरामस्वामि आलयम् .

         

                   

                                                 ఉత్తర ద్వార గోపురం

                         ఒంటిమిట్ట  అతి ప్రసిద్దమైన పేరు.   ఆంధ్రమహాభాగవతాన్ని రచించిన మహాకవి బమ్మెర పోతన  ఒంటిమిట్ట నివాసి ఎప్పుడో చిన్నప్పుడు చదువుకున్న గుర్తు. ఒంటిమిట్ట సీతాలక్ష్మణ సమేత  శ్రీ కోదండరాముడు కొలువు తీరిన చోటు. కడప కు ఇరవై ఐదు కిలోమీటర్ల దూరం లో రాజంపేట కు సమీపం లో   ఈ ఆలయం ఉంది.

           

              చిన్నగుట్ట మీద నిర్మించిన రామాలయం ఇది.  ఈ ఒంటిమిట్ట నే ఏకశిలానగరమని కూడ పిలుస్తారు. ఈ ఆలయం 11 వ శతాబ్దానికే ప్రసిద్ధమైనట్టు శాసనాద్యాధారాలు కన్పిస్తున్నాయి. తొలుత చోళులు , అనంతర కాలం లో విజయనగర రాజులు ఈ స్వామి సేవలో తరించారు.

    

          

  

                                                 అనుబంధ మండపం

 ఆలయనిర్మాణం            ఈ ఆలయం మూడు దశలలో నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేసుకుంది. తొలి దశ లో గర్భాలయం, రెడవదశ లో ముఖమండపం , మలి దశ లో ప్రాకార , రాజగోపురాలు నిర్మించబడినట్లు పరిశోధకులు  భావిస్తున్నారు. ఆలయ మంతా విజయనగర శిల్ప శైలి మురిపించి కనువిందు చేస్తుంది. గర్భాలయ నిర్మాణం చోళ సంప్రదాయం లో నిర్మించబడినట్లు  చరిత్రకారులు చెపుతున్నారు.

                 

                   ఆలయ గాలిగోపురాలు , ముఖమండపం  భాగవత ,రామాయణ కధా కథన శిల్పాలతో చూపరులను కట్టిపడేస్తాయి. ఏదో శిల్పం ఉన్నదిలే అన్నట్టు కాకుండా ప్రతి శిల్పం లోను జీవకళ ఉట్టిపడతూ ఉండటం ఇక్కడ శిల్పాల్లో మనం గమనించవచ్చు.

                         

             

                      ముఖమండపం విజయనగర సంప్రదాయ రీతి లో రంగమండపం గా తీర్చిదిద్దబడింది. ఈ మండపం ముఫైరెండు   బలమైన స్థంభాలతో నిర్మించబడింది. ప్రతి స్థంభము  శిల్పకళా చిత్రితమై ముగ్ధ మోహనం గా కన్పిస్తాయి. మన అదృష్టమేమిటంటే ఇంత అందమైన శిల్పం ఇన్ని వందల సంవత్సరాల తరువాత కూడ చెక్కుచెదరకుండా , ముష్కరుల చేత పగల గొట్టబడకుండా ఉండటం నిజం గా  మెచ్చుకోదగ్గ విషయం. ఆ రామచంద్రుడే ఈ శిల్పాన్ని దుండగుల నుంచి కాపాడుకున్నాడని  స్థానికులు   చెపుతారు.

                 

                                                     రాజగోపురం

                   ఒక మహమ్మదీయ రాజు  ఈ ఆలయ గోపురం మీద నున్న  శిల్పాలను ధ్వంసం చేస్తుంటే శ్రీ రాముడు అతనికి కన్పించి , ఆ దుష్కృత్యం నుంచి అతన్ని  నివారించాడని ,  అనంతరం ఆ  నవాబు స్వామిని సేవించి మాన్యాలను సమర్పించాడని , అప్పటి నుండి ముస్లిం భక్తులు కూడ ప్రతి శుక్రవారం ఆలయానికి వచ్చి శ్రీ స్వామి వారి ని దర్శించుకుంటారని  ఇక్కడి భక్తులు చెపుతున్నారు.

           

             
                                 ముఖమండపం లోని శిల్పాలు

                   ఆలయ చరిత్ర.          ఒంటడు మిట్టడు అనే ఇద్దరు భక్తులు ఈ గుడిని ఒక రాత్రి లో నిర్మించారని ఒక  ఐతిహ్యం. ఈ ఒంటడు , మిట్టడు అనే వాళ్లు బందిపోటు దొంగలని , వీరు ఎత్తుకొచ్చిన సొమ్మంతా ఈ కొండ మీద గుహల్లో దాచి పెట్టేవారని , అటువంటి వారికి రామయ్య కలలో కన్పించి   సద్బుద్ధి ని ప్రసాదించాడని , దానితో వారు రామభక్తులు గా మారి పోయి, ఈ ఆలయాన్ని కట్టించి అనంతర కాలంలో   శిలాకృతు లై   రామయ్య లో కలిసి పోయారని , అందువలన  వారిపేరు మీద ఈ ప్రాంతానికి ఒంటిమిట్ట అని పేరు వచ్చిందని ఒక గాథ  ప్రచారం లో ఉంది.

                           

                  శ్రీ రామచంద్రుని వనవాసకాలం లో  ఆంజనేయుడు శ్రీరాముని కలవక ముందు జాంబవంతుడు ఈ  స్వామిని ప్రతిష్టించాడని, అందువల్లనే ఇక్కడ గర్బగుడి లో సీతారామలక్ష్మణులతో పాటు ఆంజనేయుడు లేడని ఒక వాదన విన్పిస్తోంది.  కాని ఇది   సత్యసహనం గా లేదు.  ఎందుకంటే ఆంజనేయుడు శ్రీరాముని కలవక ముందు ,   జాంబవంతుడు రాముని కలిసిన దాఖలాలు లేవు. అప్పటికే అపహరించబడిన సీతమ్మ  ను ఒక్కసారి  కూడ చూడని  జాంబవంతుడు విగ్రహాలను ప్రతిష్టించడం కొంచెం విపరీతం గా అన్పిస్తోంది.

          

                                                   రాయల వారి ఎదుర్కోలు మండపం

           

                          అందుకే మరి కొందరు ఈ కథ ను కొంచెం గా మార్చి ద్వాపర యుగం లో జాంబవంతుడు ప్రతిష్టించాడని మరో గాథ చెపుతున్నారు.  మరి ఇక్కడ ఆంజనేయుడు ఏమైనట్లు.  అగు గాక. "వందే వాల్మీకి కోకిలమ్" అని  ఆ మహర్షి కి ఒక నమస్కారం చేసి ఈ చర్చ ను ఆపేద్దాం.

   ఆలయ ప్రత్యేకత                      ఈ ఆలయ ప్రత్యేకతలలో  ముఖ్యమైంది గర్భగుడి లో  సీతాలక్ష్మణ సమేత కోదండ రాముడు ఒకే శిలపై మలచబడి ఉంటారు.  అంటే ఒకే రాతి లో నిర్మించ బడ్డారు.అందువల్లనే ఈ ప్రాంతానికి ఏకశిల , ఒంటిమిట్ట అనే పేర్లు ప్రసిద్ధమైనాయి.

           

   

                                       సీతాలక్ష్మణ సమేత శ్రీ కోదండరాముడు.

  అంతేకాదు. సీతారామ లక్ష్మణు లతో పాటుగర్భాలయం లో ఆంజనేయుడు లేకపోవడం ఒక ప్రత్యేకత. ముకుళిత హస్తుడైన అంజనీ సూనుడు స్వామివారి గర్భాలయానికి ఎదురుగా ముఖమండపం లో నిర్మించబడిన ఉపాలయం లో దర్శనమిస్తున్నాడు.

               

              

                                                  ముఖమండపం లోని ఉపాలయం లో 
                                                             ఆంజనేయుడు




              ఈ  ఆలయానిక మూడు వైపులా మూడు గాలిగోపురాలు నిర్మించబడ్డాయి. తూర్పు , ఉత్తర ,దక్షిణ దిక్కులలో  అత్యున్నతంగా నిలిచిన ఈ రాజగోపురాలు యాత్రికులను  తమ శిఖర కలశాలనే చేతులతో ఆహ్వానిస్తున్నట్టు గా కన్పిస్తాయి.

                  

          

                                                              ధ్వజస్ధంభము

              
             తూర్పు రాజగోపురానికి ఎదురుగా వెలుపల  భవనాశి మాల ఓబయ్య మండపం కన్పిస్తుంది. ఓబయ్య రామభక్తుడు. శ్రీరామచంద్రుని మీద  కీర్తనలను రచించి , గానం చేసి , స్వామి అనుగ్రహాన్ని పొందిన పరమభక్తుడు.  అతని స్మృతి చిహ్నం గా నిర్మించబడిన మండపమది.  దీనినే ఉట్ల మండపం అని కూడ అంటారు. కుల, మతాలకు అతీతం గా  సేవలందుకున్న రామయ్య గా  ఒంటిమిట్ట రామయ్య ప్రకాశిస్తున్నాడు.భక్తులు గర్భాలయం వరకు వెళ్లి స్వామిని సేవించుకోవడం మొన్నమొన్నటి వరకు కొనసాగింది.

                           

                                    గాలిగోపుర చిత్రాల్లో శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు

                      

             తూర్పు గాలిగోపురం ద్వారా మనం లోపలికి ప్రవేశించగానే కుడివైపు 1356 నాటి శాసనాలు ఒక మూడు కన్పిస్తాయి.  ప్రాకారం లోపల కల్యాణమండపం తో పాటు మరి రెండు మండపాలు కూడ మనకు కన్పిస్తాయి. వాటి లో ఒకటి రాయల వారి ఎదుర్కోలు మండపం గా చెప్పబడుతోంది. శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలం లో ఇక్కడ శ్రీరామనవమి ఉత్సవాలు ఘనం గా జరిగేవట.      

             

   

             ఇక్కడ జరిగే శ్రీరామనవమి కళ్యాణం కూడ  ప్రత్యేకమే. దేశమంతా  సీతారాముల కళ్యాణాన్ని శ్రీరామనవమి రోజున జరుపుకుంటే ఇక్కడ మాత్రం నవమి వెళ్లిన పున్నమి నాటి రాత్రి ఆరుబయట ప్రత్యేకం గా నిర్మించిన  మండపం లో జరుగుతుంది.

            

                                 

                                    విశాలమైన ప్రదేశం లో పున్నమి కళ్యాణ మండపము

      

               దీనికీ ఒక గాథ ఉంది.  ఆనాడు త్రేతాయుగం లో  ముక్కోటి దేవతలు ముదమార చూస్తుండ గా రామయ్య పెండ్లి అంగరంగ వైభవంగా జరిగింది మిథిలానగరం లో.    ఆ పెండ్లి ని కనులారా చూడలేని చంద్రుడు ఆ అదృష్టాన్ని తనకు ఎలాగైనా ప్రసాదించమని శ్రీరామచంద్రుని వేడుకున్నాడట. అసలే  ఆపన్న శరణ్యుడు, శరణాగత వత్సలుడు, భక్తమందారుడు కాబట్టి రామయ్య చంద్రుని ప్రార్ధన కు కరిగిపోయి నవమి వెళ్ళిన పున్నమి నాడు ఆరు బయట పెండ్లి చేసుకుంటానని, అంతేకాకుండా  తన పేరు చివర్లో చంద్ర శబ్దాన్ని చేర్చుకుంటానని చంద్రుని ఓదార్చాడట. ఆనాటి  నుండి   శ్రీరాముడు శ్రీరామచంద్రుడయ్యాడు.  ఒంటిమిట్ట లో  నవమి కళ్యాణం పున్నమి కళ్యాణం గా మారింది.

                         

          ఈ ఆలయం లోనే ప్రాకారానికి ఆనుకొని ఉన్న   ఉపాలయం లో శ్రీ రామలింగేశ్వర స్వామి ని కూడ మనం దర్శించ వచ్చు.             

      

                   

                                                             శ్రీ రామలింగేశ్వర స్వామి

                      ఆంథ్రమహాభాగవతాన్ని రచించిన బమ్మెరపోతన  ఈ ఆలయ ప్రాంగణం లో కూర్చునే తన రచనా వ్యాసంగాన్ని కొనసాగించాడని చెపుతారు. “పలికెడిది భాగవతమట, పలికించెడు వాడు రామభద్రుడట’యని పోతన చెప్పుకున్న రామయ్య   ఈ కోదండరాముడే.    ఆ మహానుభావునికి కృతజ్ఞత గా   ఆయన విగ్రహం ఒకటి  ముఖమండపం లో మనకు దర్శనమిస్తుంది. ఆ మహాకవి కి శతకోటి వందనాలు.

                                 ఈ విగ్రహం ప్రక్కనే మనకు ఒక శాసనం కన్పిస్తుంది.  అది ఆంథ్రవాల్మీకి  గా మన్నన లందుకున్న మహాకవి , రామభక్తుడు, తెలుగు జాతి కి మందరము అనే పేరు తో రామాయణానికి తెలుగులో వ్యాఖ్యానమందించిన  మహానుభావుడు   శ్రీ వావిలికొలను సుబ్బారావు గారు వేయించిన శాసనమది.  ఈయననే వాసుదాసు అని భక్తి తో  పిలుచు కుంటున్నారు తెలుగు వారు.  ఈయన శాలివాహన శకం 1753 లో వేయించిన శాసనమిది. అంటే  క్రీ.శ  1831. ప్రమోదనామ సంవత్సరం చైత్రశుద్ధచతుర్దశి నాడు వ్రాయించిన శాసనమిది.

                   

                నూటఎనిమిది మార్లు వాల్మీకి రామాయణ పారాయణమును పూర్తిచేసి , తాను వ్రాయబోయే మందరమను రామాయణ తెలుగు  వ్యాఖ్యానానికి పూర్వాంగము గా హరిద్వారు మొదలుకొని  సింధూ బ్రహ్మపుత్ర పర్యంతము గల అయిదవందల దివ్య తీర్థములతో కోదండరామునకు  సహస్ర ఘటాభి షేకము చేసి, మిత్రులతోడ్పాటు తో కనకరత్న కిరీటములను సమర్పించి, శ్రీరామ పట్టాభిషేక మహా యజ్ఞమును ఏభైవేలమంది సమక్షం లో జరిపించినట్లు వేయించిన  శాసనమిది.

                    

   ఒంటిమిట్ట కు సమీపం లోనే కొండమీద వాసుదాసు ఆశ్రమం ఉంది.

      

                     సంకీర్తనాచార్య శ్రీ అన్నమాచార్య సైతం ఈ కోదండరాముని దర్శించి , తన కీర్తనలతో స్వామిని సేవించినట్లు చెప్పబడుతోంది.

                    

              1652 లో ఫ్రెంచి యాత్రికుడు జీన్-బాప్టిస్టు అనే ఆయన  ఈ  ఆలయాన్ని సందర్శించి, ఈ ఆలయ శిల్ప సంపదను , ఎత్తైన గాలి గోపురాలను ప్రశంసించాడు. భారత దేశం లోని అందమైన ఆలయాలలో ఒకటి గా దీనిని వర్ణించాడు.

                     

           శ్రీ రామచంద్రుని ఆలయాలలో  ఒక ప్రత్యేకత ను సంతరించుకున్న ఆలయమిది.

*********************************************************************

Sri Nrusimha Shodasa Kalanyasam. youtube